Z cyklu poradnik pracy z CSAM – Podejrzenie seksualnego wykorzystania dziecka

W styczniowym wydaniu Gazety Policyjnej numer 1 (61) 01.2026 r. – pojawił się pierwszy artykuł z cyklu poradników opisujących pracę z materiałami dotyczącymi seksualnego wykorzystania dzieci – CSAM (Child Sexual Adbuse Materials).

Poszczególne artykuły są dziełem specjalistów zajmujących się pracą z konkretnym zakresem tej niezwykle szerokiej tematyki. Będziemy zamieszczali fragmenty poszczególnych artykułów również na naszej stronie.

Interwencje domowe w konfliktach między partnerami stanowią duże wyzwanie. W szczególnych przypadkach funkcjonariusze spotykają się z sytuacjami, w których jedna ze stron zgłasza podejrzenie posiadania przez drugą stronę nielegalnych treści z udziałem małoletnich w urządzeniach elektronicznych.

W takich okolicznościach policjant musi podjąć trudną decyzję w kwestii dalszego postępowania – jedną z opcji będzie konieczność zabezpieczenia potencjalnych dowodów przestępstwa o szczególnej społecznej szkodliwości.

Zgłoszenia dotyczące posiadania nielegalnych treści w urządzeniach elektronicznych w trakcie sporów partnerskich mogą mieć różne motywacje. Część z nich stanowi rzeczywiste odkrycia zaniepokojonej strony, inne mogą być instrumentalnie wykorzystywane w walce o majątek lub opiekę nad dziećmi. Zadaniem funkcjonariusza na miejscu zdarzenia jest zapewnienie, że jeśli istnieje materiał mogący stanowić dowód przestępstwa, zostanie on prawidłowo zabezpieczony.

Podstawy prawne działania

Posiadanie, rozpowszechnianie oraz produkcja treści pornograficznych z udziałem małoletnich są przestępstwem ściganym z urzędu (art. 202 § 3–4c kk). W większości przypadków to patrol Policji przeprowadzający interwencję otrzymuje informację o zaistniałym przestępstwie i w związku z tym jest zobowiązany podjąć niezbędne czynności. Należy tutaj rozróżnić dwa sposoby postępowania po uzyskaniu wiadomości, że mogło dojść do przestępstwa.

Pierwszy sposób:

1. Na miejscu patrol Policji w notatniku służbowym odnotowuje wszelkie informacje odnośnie do danych personalnych osób przebywających w pomieszczeniach.

2. Ponadto powinien dokładnie rozpytać osoby na okoliczność zdarzenia i w przypadku uzasadnionego podejrzenia wykorzystania seksualnego małoletniego (art. 200 kk) i/lub posiadania w urządzeniu (urządzeniach) treści pornograficznych (art. 202 kk) należy natychmiast powiadomić dyżurnego jednostki Policji oraz zabezpieczyć miejsce zdarzenia wraz z nośnikami elektronicznymi przed ewentualnym zniszczeniem.

3. Dyżurny jednostki Policji na miejsce zdarzenia powinien wysłać grupę dochodzeniowo-śledczą w celu przeprowadzenia czynności w niezbędnym zakresie w trybie art. 308 kpk. Ma to na celu przyjęcie zawiadomienia o przestępstwie, przesłuchanie świadków, dokonanie oględzin miejsca zdarzenia oraz przeszukania i zatrzymania rzeczy, które mogą pochodzić z przestępstwa lub służyć do jego popełnienia.

Drugi sposób:

1. W przypadku kiedy dyżurny jednostki Policji nie może skierować na miejsce zdarzenia grupy dochodzeniowo-śledczej, dowódca patrolu powinien po konsultacji z dyżurnym zatrzymać nośniki pamięci w celu zapobieżenia utraty bądź zniszczenia dowodów przestępstwa na podstawie legitymacji służbowej w trybie art. 220 § 3 kpk lub art. 217 kpk. W tym celu powinien okazać legitymację służbową (lub nakaz kierownika jednostki, o ile możliwe jest jego pozyskanie do czasu zakończenia interwencji) i na jej podstawie dokonać przeszukania pomieszczeń lub zatrzymania rzeczy oraz zabezpieczenia wszelkiego rodzaju nośników elektronicznych. Należy pamiętać, że dokonanie czynności przeszukania w ramach art. 220 § 3 kpk wymaga bezwzględnego zatwierdzenia prokuratora lub sądu, natomiast zatrzymanie rzeczy w trybie art. 217 kpk polega na żądaniu wydania lub dobrowolnego przekazania rzeczy, np. gdy strona zawiadamiająca ujawnia nośnik i chce go przekazać Policji. Wtedy sporządza się protokół zatrzymania rzeczy w odpowiednim formularzu, który zatwierdza się na żądanie tej osoby.

2. Po dokonaniu czynności przeszukania lub zatrzymania rzeczy należy w jednostce Policji sporządzić stosowną dokumentację, tj. notatkę urzędową czy doręczenie wezwań osobom uczestniczącym w interwencji.

Procedura postępowania

CSAM (Child Sexual Abuse Material) to termin określający materiały w jakikolwiek sposób przedstawiające wykorzystywanie seksualne lub krzywdzenie dzieci – mogą to być np. zdjęcia, filmy, nagrania audio, rysunki. W przypadku podejrzenia zaistnienia przestępstwa związanego z tego typu treściami należy postępować zgodnie z zaleceniami przedstawionymi poniżej.

1. Faza wstępna – ocena sytuacji.

Po przybyciu na miejsce interwencji funkcjonariusz powinien przeprowadzić wstępną ocenę sytuacji, zachowując szczególną ostrożność i obiektywizm. Informacje pozyskane podczas pierwszego kontaktu w miejscu zdarzenia są kluczowe dla dalszego postępowania. Oddzielne rozmowy ze stronami konfliktu: należy przeprowadzić indywidualne rozmowy z obiema stronami, dokumentując dokładnie okoliczności zgłoszenia. Trzeba ustalić:

2. Ustalenie okoliczności zgłoszenia i kontekstu sprawy.

Analiza zachowania osoby zgłaszającej: należy obserwować reakcje emocjonalne zgłaszającego, czy wykazuje autentyczne zaniepokojenie, strach, czy może jego postawa wskazuje na inne motywy zgłoszenia. Zwrócić uwagę na spójność relacji i wiarygodność przedstawianych okoliczności.

Chronologia konfliktu: precyzyjnie ustalić, od jakiego momentu trwa konflikt między stronami oraz czy ujawnienie materiałów CSAM nastąpiło po jego zaistnieniu. Tego typu informacje mogą wskazywać na potencjalne motywy instrumentalnego wykorzystania zgłoszenia.

Okoliczności ujawnienia materiałów: wyjaśnić, w jaki sposób osoba zgłaszająca natknęła się na przedmiotowe materiały oraz dlaczego, jeśli wiedziała o nich wcześniej, informuje organy ścigania dopiero teraz. Ustalić, co skłoniło ją do zgłoszenia w tym konkretnym momencie.

Charakterystyka materiałów: określić, kogo dotyczą ujawnione treści oraz jaki mają charakter. Ustalić okoliczności wykonania zdjęć lub nagrań (np. podczas codziennych czynności, zabawy, kąpieli czy w trakcie aktywności seksualnej). Sprawdzić, czy materiały dotyczą małoletniego członka rodziny, dziecka z najbliższego otoczenia czy osób zupełnie obcych.

Dostęp do urządzeń: zweryfikować, kto ma dostęp do urządzeń elektronicznych w miejscu zamieszkania. Ustalić liczbę kont użytkowników na poszczególnych urządzeniach oraz osoby mające do nich dostęp zarówno fizyczny, jak i przez znajomość haseł. Bezpieczeństwo małoletnich: jeśli na miejscu przebywają dzieci, należy dyskretnie ocenić ich zachowanie, stan emocjonalny oraz sprawdzić, czy nie noszą widocznych obrażeń ciała. W razie podejrzenia bezpośredniego zagrożenia niezwłocznie podjąć odpowiednie działania ochronne.

3. Identyfikacja urządzeń elektronicznych.

Przed przystąpieniem do zabezpieczenia dowodów należy ustalić, które urządzenia mogły służyć do popełnienia przestępstwa, ale również, z których ogólnie urządzeń korzystał użytkownik. Podstawowe urządzenia: najczęściej w tego typu przestępczości są wykorzystywane telefony (smartfony), mogą to być jednak również komputery – laptopy lub komputery stacjonarne. W takich urządzeniach mogą być zarówno zapisane dowody w postaci zdjęć lub filmów, jak i rozmowy prowadzone za pomocą komunikatorów. Dodatkowe nośniki danych: dane w postaci zdjęć lub filmów często bywają zapisane na dodatkowych nośnikach, takich jak pendrive’y i dyski zewnętrzne. Często są to nośniki, do których inni domownicy nie mają dostępu, wtedy należy rozpytać o ich lokalizację. Urządzenia sieciowe: w przypadku wymiany plików zdarza się, że użytkownicy korzystają z routerów z dyskami lub urządzeń NAS z wbudowanym klientem P2P wymiany plików. Warto dopytać, czy takie urządzenia są w miejscu zamieszkania.

Dane w chmurze: rozmowy prowadzone przez komunikatory mogą być zapisane również w chmurze. Warto ustalić:

• za pomocą jakiego urządzenia i w jakim komunikatorze były prowadzone rozmowy;
• login i hasło do kont;
• ewentualne inne metody autoryzacji (np. kod SMS z konkretnego telefonu).

4. Działania zabezpieczające – tryb pilny.

Jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa i sytuacja nie cierpi zwłoki (np. podejrzany ma możliwość usunięcia danych), funkcjonariusz może zabezpieczyć urządzenie elektroniczne na podstawie art. 308 kpk, w szczególnych przypadkach art. 220 kpk w trybie „niecierpiącym zwłoki”.

Po ujawnieniu dowodu przestępstwa na nośniku elektronicznym należy niezwłocznie podjąć następujące działania: Kontrola dostępu: zabezpieczyć pomieszczenie i uniemożliwić podejrzanemu oraz osobom postronnym dostęp do jakichkolwiek urządzeń elektronicznych znajdujących się w miejscu zdarzenia.

Zabezpieczenie haseł dostępu: dla każdego z zabezpieczonych urządzeń należy ustalić metody uwierzytelniania. Oprócz biometrii (odcisk palca, rozpoznawanie twarzy) będącej zabezpieczeniem dodatkowym niemal każde współczesne urządzenie posiada podstawowe zabezpieczenie w postaci hasła, kodu PIN lub wzoru graficznego (pattern). Należy:

• precyzyjnie zapisać hasło lub kod PIN (zwracając uwagę na wielkość liter, cyfry i znaki specjalne);
• w przypadku wzoru graficznego dokładnie go narysować, numerując kolejne punkty połączenia;
• przedstawić zapisane dane użytkownikowi w celu potwierdzenia ich zgodności;
• odnotować w protokole fakt potwierdzenia poprawności przez użytkownika urządzenia.

Zakaz samodzielnej analizy: powstrzymać się od przeglądania zawartości urządzenia – wszelkie czynności analityczne powinny być przeprowadzone przez uprawnione służby w kontrolowanych warunkach, aby zachować wartość dowodową materiału. Izolacja urządzenia od sieci: aktywować tryb samolotowy lub całkowicie wyłączyć dostęp urządzenia do sieci internet, aby uniemożliwić zdalne połączenie mogące powodować modyfikację lub usunięcie danych. Jeśli jest to możliwe, należy wyciągnąć z urządzenia kartę SIM oraz kartę pamięci. Do otworzenia tacki karty SIM, jeśli brak właściwego narzędzia, można użyć spinacza biurowego lub igły. Pakowanie i opis: każdy z ujawnionych nośników należy zabezpieczyć w osobną kopertę lub pudełko, do których należy dołączyć metryczkę. Przy czym telefon należy umieścić razem z kartą SIM i kartą pamięci. Opakowanie powinno zabezpieczać zarówno przed dostępem, jak i zapewniać bezpieczeństwo w trakcie transportu. Urządzenia elektroniczne można umieścić w torbie Faradaya – jeśli jest dostępna. Opakowanie takie skutecznie blokuje sygnały docierające z zewnątrz (sieć komórkowa, Wi-Fi, Bluetooth).

Dokumentacja: sporządzić szczegółowy protokół zatrzymania rzeczy, uwzględniając: stan techniczny urządzenia (włączone/wyłączone), widoczne uszkodzenia oraz wszystkie podjęte czynności zabezpieczające.

5. Szczegółowe zasady zabezpieczania urządzeń mobilnych.

Pozyskanie danych identyfikacyjnych urządzenia

W zależności od modelu telefonu, dane identyfikacyjne znajdują się w różnych lokalizacjach:

• iPhone (Ścieżka: Ustawienia > Ogólne > To urządzenie): nazwa modelu (np. iPhone 15 Pro Max), numer modelu (np. MU773PX/A), wersja iOS (np. 18.7.1), IMEI (np. 351149513000000).
• Samsung (Ścieżka: Ustawienia > Telefon – informacje): nazwa modelu (np. Galaxy S23 Ultra), numer modelu (np. SM-S918B/DS), IMEI (np. 359821000000000). Informacje o oprogramowaniu (Ścieżka: Ustawienia > Telefon – informacje > Informacje o oprogramowaniu): wersja Androida (np. 14), poziom poprawek zabezp. Androida (np. 1 marca 2024), numer wersji (Build number) (np. UP1A.210011.001…).
• Xiaomi / Redmi / POCO (Ścieżka: Ustawienia > O telefonie): nazwa urządzenia (np. Xiaomi 13T), wersja OS (np. MIUI 14 lub Xiaomi HyperOS 1.0.1.0), wersja Android (np. 13 TKQ1…), poziom poprawek zabezpieczeń Androida (np. 2023-11-01). Pełne dane (Ścieżka: Ustawienia > O telefonie > Wszystkie parametry lub Pełna specyfikacja): model (np. 2306EP90G), IMEI (np. 359843000000000).

W innych urządzeniach wskazane dane identyfikacyjne mogą się znajdować w zbliżonych miejscach.

Zabezpieczenie kart SIM i pamięci:

• z karty SIM należy spisać nazwę operatora oraz numer (IMSI) wybity na karcie;
• z karty pamięci należy spisać nazwę producenta, model i pojemność;
• kartę pamięci (jeśli jest) i kartę SIM należy zabezpieczyć razem z urządzeniem.

Procedura wyłączenia i pakowania urządzenia

Jeśli posiadamy hasło lub wzór zabezpieczający i usunęliśmy karty z urządzenia, możemy wyłączyć telefon. Następnie należy włożyć go do koperty, pudełka, torebki lub owinąć folią. Idealnie byłoby umieścić telefon w torebce Faradaya, jednak jej posiadanie nie jest standardem w patrolu.

Na opakowaniu należy nakleić metryczkę, na której należy zapisać wszystkie dane telefonu i pozostałych kart oraz ustalone hasło. Dodatkowo warto zapisać również informację o dacie i godzinie wyłączenia urządzenia.

[…]

Podsumowanie

Interwencja w sprawach dotyczących materiałów przedstawiających seksualne wykorzystanie dziecka wymaga od funkcjonariusza kompleksowego działania: od prawidłowego zabezpieczenia nośników i udokumentowania podstaw prawnych czynności, przez unikanie najczęstszych błędów, do właściwej reakcji na zagrożenie dla małoletnich, włącznie z zatrzymaniem podejrzanego, gdy są spełnione ustawowe przesłanki. Świadomość specyfiki konfliktów rodzinnych, znajomość procedur i umiejętność współpracy z wyspecjalizowanymi komórkami Policji oraz prokuratorem przekładają się bezpośrednio na skuteczność postępowania i ochronę dzieci – tych, które już zostały skrzywdzone, i tych, które dzięki profesjonalnym działaniom funkcjonariuszy można uchronić przed przestępstwem.

Autorzy

• st. asp. Artur Kaczorowski – Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości, Zarząd w Szczecinie,
• nadkom. w st. spocz. Robert Budaszewski,
• asp. szt. w st. spocz. Sławomir Kalisiak,
• Amanda Krać-Batyra – biegły sądowy z zakresu antropologii, Instytut Antrotech,
• Tomasz Sidor – biegły sądowy z zakresu informatyki śledczej, Instytut Antrotech.

Całość artykułu jest dostępna pod linkiem Podejrzenie seksualnego wykorzystania dziecka – Gazeta Policyjna – Portal polskiej Policji

Natomiast wersja elektroniczna styczniowego wydania Gazety Policyjnej jest dostępna.